Rodzina: Coenagrionidae

Bogata w gatunki rodzina, której (poza Pyrrhosoma) mm są niebieskie a ff zielone, szare itp. Obowiązkowy jest czarny rysunek o różnym stopniu rozwoju. Głównie wody stojące, tylko kilka gatunków rozwija się w wolno płynących.

Uwaga! W tej rodzinie zmienność czarnego rysunku jest duża. Zalecam ostrożność i kontakt ze specjalistą w przypadku podejrzanych okazów.


1. Głowa czarna bez barwnych pasów i plam. Oczy przynajmniej u mm czerwone. .................................................................................................................. 2.

-. Głowa czarna z barwnymi pasami lub i plamami. Oczy nigdy czerwone. 4.
2. Ciało czerwone z czarnym rysunkiem. Oczy u obu płci czerwone. ............................................................................................ Pyrrhosoma nymphula
D 34, R 48. Pospolity i zasiedlający wszelkie wody gatunek, ze skłonnością do płynących i torfowiskowych.. Koniec IV - początek VIII.
-. Ciało innej barwy, odwłoki prawie całe czarne. Oczy czerwone tylko u mm. .............................................................................................Erythromma (część) 3.
3. Przedtułów ff z 3 wyraźnie wyodrębnionymi płatami. X segment mm z dwiema prostokątnymi plamkami przy nasadzie segmentu. Większe. ........................................................................................................................ E. najas
D 38, R 48. Częsty, zwłaszcza nad większymi wodami stojącymi, gdzie gęsto rosną grążele lub grzybienie. V-VIII.

-. Przedtułów ff daszkowaty bez wyodrębnionych płatów. X segment mm z rysunkiem w kształcie litery x. Mniejsze . ..................................... E. viridulum
D 30, R 44. Nieczęsty gatunek pospolitszy tylko w Wielkopolsce i niektórych regionach na południu kraju. Niewielkie wody stojące VI -IX.

4. Na głowie przy krawędzi potylicy jedna linia. Pterostigma przednich skrzydeł biała. .................................................................. Nehalennia speciosa
D 30, R 29. Najmniejsza europejska ważka. Słabo i niechętnie lata. Najczęściej przebywa na wąskolistnych turzycach, które nie zasłaniają jej widoku. Bardzo rzadka; zasiedla tylko kwaśne wody torfowisk, o specyficznym układzie roślinności tworzącej przybrzeżny kołnierz turzyc. V-VII.

-. Na głowie przy krawędzi potylicy rysunek w postaci 2 plamek często z linią między nimi. ...................................................................................................... 5.

5. Pterostigma przedniego skrzydła dwubarwna, czarno-biała. Pterostigma tylnego skrzydła jednobarwna czarna. ............................................. Ischnura 6.

-. Pterostigmy skrzydeł przednich i tylnych jednobarwne, ciemne. ............... 7.

6. Pterostigmy obu skrzydeł tej samej wielkości. U obu płci odwłok czarny, barwny tylko segment VIII. Na głowie 2 okrągłe plamki. ................... I. elegans
D 34, R 42. Jedna z najpospolitszych ważek. Wszelkiego typu wody, chętnie jeziora. V-IX.

-. Pterostigma przedniego skrzydła niemal 2x większa od pterostigmy tylnego. Odwłok ff cały czarny, u mm barwny koniec segmentu VIII i cały IX. Głowa z plamami jak u Coenagrion. .......................................................I. pumilio
D 30, R 34. Gatunek pionierski. Ciepłe, płytkie, niewielkie wody stojące ze skąpą roślinnością. Rzadko, częściej na południu kraju VI -IX
7. Komórki za pterostigmą tylnych skrzydeł podzielone przez drobniejsze żyłki. Nasada pokładełka ff zaostrzona. II segment mm z rysunkiem w kształcie grzybka. ....................................................... Enallagma cyathigerum
D 34, R 42. Wody wszelkiego typu, choć chętniej stojące i mocniej zarośnięte. V-IX.

Odwłok Enallagma cyathigerum: samiec na górze

-. Komórki za pterostigmą tylnych skrzydeł nie podzielone. Nasada pokładełka ff nie zaostrzona. Rysunek II segmentu mm inny. ........................ 8.

8. Na głowie przy krawędzi potylicy barwne plamy z 2 bocznych krótkich, półkolistych i środkowej dłuższej kreski. Górne przydatki mm 3x dłuższe od dolnych, cęgowate. Rysunek II segmentu mm zajmuje całą długość segmentu, segment X w większej części błękitny. Przydatki ff jasne. . ................................................................................................. Erythromma lindeni
D 35, R 44. Ciepłolubny. Tylko jeziora z elodeidami wylegającymi na powierzchnię. Znany z kilkudziesięciu jezior ze środkowej i północnej części Polski zachodniej. VI -X.

-. Na głowie barwne plamy inaczej ukształtowane. Przydatki mm mniej więcej tej samej długości lub dolne dłuższe, tępe. Rysunek II segmentu mmnie dochodzi do jego przedniej krawędzi, X czarny. Przydatki ff czarne (z wyjątkiem C. mercuriale). ......................................................... Coenagrion 9.
9. mm .........................................................................................................................10.

Odwłoki samców Coenagrion. Od lewej:

armatum, hastulatum, lunulatum, puella, pulchellum, ornatum, scitulum, mercuriale.

-. ff ..............................................................................................................................16.

Odwłoki samic Coenagrion. Od lewej:

armatum, hastulatum, lunulatum, puella, pulchellum, ornatum, scitulum, mercuriale.

10. Na 2 segmencie odwłoka rysunek w kształcie litery U której ramiona są nie połączone. ..........................................................................................................11.
-. Na 2 segmencie odwłoka rysunek w kształcie litery U lub H których ramiona są połączone. ...........................................................................................13.
11. Dolne przydatki 4-5x dłuższe od górnych. ............................... C. armatum
D 34, R 42. Bardzo rzadki, ginący gatunek. Płytkie wody stojące, o bogatej lecz rzadkiej roślinności. Okres pojawu bardzo krótki, nawet tylko 2 tygodnie zależy od pogody w danym roku. Koniec IV -V.

-. Dolne przydatki jeśli dłuższe, to niewiele od górnych. ................................12.
12. Na segmentach 3-6 czarny rysunek zajmuje 1/3 do 1/2 segmentu. ............................................................................................................ C. hastulatum
D 34, R 40. Różne wody stojące, z gatunkowo bogatą roślinnością, także kwaśne torfowiskowe. Pospolity. V-VII.
-. Na segmentach 3-6 czarny rysunek zajmuje przynajmniej 2/3 segmentu. ............................................................................................................... C. lunulatum
D 34, R 40. Ciepłe wody stojące z bogatą roślinnością. W całej Polsce, częstszy na północy kraju. Koniec IV -VII.
13. Na segmentach 3-6 czarny rysunek w kształcie litery U z mocno ku przodowi wyciągniętymi ramionami. .................................................................. 14.
-. Na segmentach 3-6 czarny rysunek strzałkowaty lub oszczepowaty. .....................................................................................................................................15.
14. Rysunek S 2-5 delikatny, segmenty te w większości błękitne, S 6 najwyżej do połowy czarny. .................................................................... C. puella
D 34, R 40. Wszędzie pospolity, często i licznie spotykany gatunek. V-IX.
-. Rysunek S 2-5 gruby, segmenty te w większej części czarne, S 6 prawie cały czarny. .......................................................................................C. pulchellum
D 37, R 44. Pospolity. Wody stojące wszelkiego typu, chętnie większe jak jeziora czy starorzecza. V-VIII.
15. S 6 cały czarny, S 3-5 z rysunkiem prawie nie zaostrzonym. .................................................................................................................. C. scitulum
D 34, R 48. Gatunek wybitnie południowy, stwierdzony w Polsce tylko raz na początku XX wieku, Nie można wykluczyć ponownego stwierdzenia, choć jest mało prawdopodobne. W niewielkich stawach; płytkich, ciepłych i silnie zarośniętych przez hydrofity. VI -VII.
-. S 6 do połowy zaczerniony, S 3-5 z rysunkiem wyraźnie zaostrzonym. ......................................................................................................................................16.
16. S 3-5 z rysunkiem oszczepowatym, wyraźnie zaostrzonym, zajmującym przynajmniej 2/3 długości każdego segmentu. Rysunek S 2 dość delikatny, przypomina literę W na trzonku. ........................................................ C. ornatum
D 34, R 40. Płytkie, nie zamarzające rowy z rzadką roślinnością. Południowy gatunek, w Polsce zanikający, znany z kilku stanowisk w południowej części kraju. V -VII.
-. S 3-5 z rysunkiem strzałkowatym, ostrym, zajmującym około połowy długości każdego segmentu. Rysunek S 2 grubszy, o kształcie litery U na prostokątnym postumencie. .......................................................... C. mercuriale
D 35, R 38. Gatunek południowy, stwierdzany w Polsce omyłkowo. Możliwy do stwierdzenia w środowiskach jak dla C. ornatum, czyli w rowach i wolno płynących potokach w terenie otwartym, których przynajmniej dno nie przemarza zimą. Szczególną uwagę należy zwrócić w miejscach gdzie występuje O. coerulescens i/lub O. brunneum. VI -VII.
17. Przydatki analne jasne: beżowe, czasem błękitne, na nich najwyżej drobna czarna kreseczka. .............................................................. C. mercuriale
-. Przydatki analne czarne .....................................................................................18.
18. Na 2 segmencie odwłoka rysunek w kształcie strzałki, na S 8 w kształcie litery V. ................................................................................................... C. armatum
-. S 2 i S 8 inne..........................................................................................................19.
19. Czarny rysunek na S 3-7 zajmuje 4/5 do 5/6 długości segmentów. .......20.
-. Czarny rysunek na S 3-7 bardziej lub całkowicie czarny ........................... 21.
20. S 8 barwny ze zmiennym czarnym rysunkiem w postaci jednej rozlanej plamy w kształcie nietoperza lub dwóch przecinkowatych. Głowa z deltoidalnymi plamami. Środkowy płat przedplecza dłuższy, zwykle tak długi jak boczne lub nieco dłuższy, zdarzają się jednak osobniki o krótszym płacie. Czarny rysunek S 2 tylko do połowy segmentu. ........... C. pulchellum

-. S 8 prawie cały czarny. Głowa z plamami o dolnej krawędzi postrzępionej. Środkowy płat przedplecza krótszy, nie dochodzi do linii płatów bocznych. Czarny rysunek S 2 na całej długości segmentu. .......................... C. ornatum

21. Przedplecze dachowate, bez wyodrębnionych płatów bocznych. ............................................................................................................. C. hastulatum

-. Przedplecze z wyodrębnionymi płatami bocznymi i środkowym. ............. 22.
22. Płaty na przedpleczu słabo wyodrębnione, jego krawędź jakby tylko pofalowana. ................................................................................................ C. puella

-. Płaty na przedpleczu dobrze wyodrębnione ................................................. 23.
23. Przedplecze z 2 okrągłymi plamkami. Rysunek na S 4-5 dochodzi do początku segmentu. ......................................................................... C. lunulatum

-. Przedplecze bez plam, czarne Rysunek na S 4-5 u nasady z wąską barwną przepaską. ............................................................................... C. scitulum

 


www.odonata.pl